Монгол Улс 2026 оны эхний гурван сард 807 мянган тонн нефтийн бүтээгдэхүүнийг 618 сая ам.доллароор импортолсон байна. Ингэснээр нефтийн бүтээгдэхүүний тонн тутмын дундаж үнэ 764 ам.долларт хүрчээ.

2026 он гарснаас хойш импортолсон нефтийн бүтээгдэхүүний импортын хэмжээний 97 хувь, үнийн дүнгийн 95 хувийн ОХУ дангаараа эзэлж байна.

Эхний хоёр сарын дундажтай харьцуулахад эхний гурван сард ОХУ-аас импортолсон нефтийн бүтээгдэхүүний тонн тутмын дундаж үнэ ойролцоогоор 20 орчим ам.доллароор буурсан байна.

Өнгөрсөн онд манай улс 2.8 сая тонн нефтийн бүтээгдэхүүнийг 2.1 тэрбум ам.доллароор импортолсон бөгөөд тонн тутмын дундаж үнэ 754 ам.доллар, ОХУ-аас импортолсон дундаж үнэ 732 ам.долларт хүрсэн юм.

2025 оны байдлаар газрын тосны бүтээгдэхүүний 566 тусгай зөвшөөрөл эзэмшигч байгаагаас 178 нь импортын, 195 нь бөөний худалдаа эрхлэх, 193 нь жижиглэнгийн худалдаа эрхлэх чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулж байна.

Монгол Улс өнгөрсөн 7 хоног (2026.04.06-12)-т автотээврээр 2.7 сая тонн бүтээгдэхүүн тээвэрлэсэн байна. Үүнд нүүрс 2.5 сая тонн, зэсийн баяжмал 46.7 мянган тонн, газрын тос 10.2 мянган тонн, бусад ачаа тээвэр 92 мянган тонныг эзэлж байна.

Манай улсын ачаа тээврийн хэмжээ өмнөх оны мөн үетэй харьцуулахад 53.3 хувиар өссөн бол өмнөх 7 хоногтой харьцуулахад 0.6 хувиар буурсан байна.

Нийт автотээврийн 45 хувийг Гашуунсухайт, 34 хувийг Шивээхүрэн, 12 хувийг Ханги, үлдсэн есөн хувийг Бичигт, Замын-Үүд, Булган, бусад боомтоор тээвэрлэжээ.

Зам, тээврийн яамнаас 2026 онд 100 сая тонн ачаа тээвэрлэхээр төлөвлөсөн бөгөөд өнөөгийн байдлаар 33.1 хувьд хүрсэн байна.

Эх сурвалж: ЗТЯ

Монгол-Германы хамтарсан ашигт малтмал, технологийн их сургууль (МГТИС)-иас аж үйлдвэрийн түнш байгууллагуудтай хамтран жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулдаг “Үйлдвэрлэлийн өдөрлөг 2026” дөрөвдүгээр сарын 7-ны өдөр амжилттай болж өндөрлөсөн байна.

Энэ удаагийн өдөрлөгт 25 компанийн төлөөлөл оролцож, оюутан залууст дадлага хийх, хөдөлмөр эрхлэх, ажлын байранд зуучлагдах боломжуудыг танилцуулжээ. Мөн өдөрлөгийн хүрээнд оюутнуудад зориулсан сонирхолтой лекц, танилцуулга, чөлөөт ярилцлага зэрэг олон төрөлт үйл ажиллагааг зохион байгуулсан аж.

Тус үйл ажиллагааг ХБНГУ-ын Эдийн засгийн хамтын ажиллагаа, хөгжлийн яамны санхүүжилттэй Германы Олон Улсын Хамтын Ажиллагааны Нийгэмлэг (GIZ Mongolia)-ийн GIZ-GMIT IV төсөл дэмжин ажилласан байна.

Критикал минералын төлөөх дэлхийн өрсөлдөөн эрчимжиж буй энэ үед Майнинг Инсайт сэтгүүл Казахстаны “Жи Ви Эм Капитал” компанийн ТУЗ-ийн дарга Канат Кудайбергентэй Ирээдүйн эрдэс форумын Төв Азийн дугуй ширээний уулзалтын дараа ярилцлаа.

Тэрбээр Төв Азид уул уурхайн эхэн үеийн буюу “жуниор” төслүүдийг санхүүжүүлэгч “Жи Ви Эм Капитал” компанийн стратеги болон Казахстаны судлагдаагүй ихээхэн нөөц боломж, мөн өнөө үед Ирээдүйн эрдэс форум зэрэг платформууд, хил дамнасан хөрөнгө оруулалт, түншлэл яагаад улам бүр чухал болж байгаа талаар өөрийн байр суурийг илэрхийлсэн. Түүнчлэн Монгол Улстай хамтын ажиллагаа өрнүүлэх боломжийн талаар тэрбээр дурдлаа.

Та өөрийгөө болон компанийнхаа талаар товч танилцуулна уу?

Намайг Канат Кудайберген гэдэг. Би “Жи Ви Эм Капитал” компанийн ТУЗ-ийн даргаар ажилладаг. Манай компани Астанагийн Олон улсын санхүүгийн төв (АОУСТ)-д байрладаг бөгөөд Төв Азийн бүс нутагт уул уурхайн эхэн үеийн буюу “жуниор” төслүүдийг санхүүжүүлэхэд чиглэсэн “Ирээдүйн эрдсийн хувийн хөрөнгө оруулалтын жуниор уул уурхайн сан” нэртэй хувийн хөрөнгө оруулалтын санг удирдаж байна. “Жи Ви Эм Капитал” нь АОУСТ-ийн эрх зүйн орчинд үйл ажиллагаа явуулдаг. Энэхүү санхүүгийн төв нь Дубайн Олон улсын санхүүгийн төв, Катарын санхүүгийн төв зэрэг дэлхийн томоохон санхүүгийн төвийн жишгээр байгуулагдсан, тусгай эрх зүйд суурилсан харьяалал бүхий, бие даасан шүүхийн тогтолцоо, тусдаа татварын орчинтой. Энэ нь олон улсын хөрөнгийн ил тод байдал, урьдчилан таамаглах боломжийг олгож, хөрөнгө оруулагчдад ээлтэй орчныг бүрдүүлсэн. Ийм экосистемийг түшиглэж бид Казахстан төдийгүй Төв Азийн орнуудад хөгжлийн эхний шатны уул уурхайн төслүүдэд дэлхийн хөрөнгө оруулагчдыг татах зорилгоор уг санг байгуулсан. Манай үндсэн стратеги бол санхүүжилт хомс хэдий ч геологийн боломж, урт хугацааны үнэ цэн бий болгох хайгуулын болон жуниор хөгжлийн төслүүдийг дэмжих явдал юм. Миний хувьд ураны “Казатомпром”-д үйл ажиллагааны хяналт, стратегийн төлөвлөлт, олон улсын түншлэл хөгжүүлэх чиглэлээр ажилласан. Мөн Казахстаны цайр, хар тугалга, зэс, алт, мөнгөний томоохон нэгдсэн үйлдвэрлэгч болох “Каззин”, алт, зэс, вольфрам, ховор металлын “Тау Кен Самрук”, үндэсний баялгийн сангийн “Самрук Казына” зэрэг байгууллагад удирдах түвшний албан тушаал хашиж ирсэн. Үүний зэрэгцээ Ирээдүйн эрдэс форумыг зохион байгуулагч Саудын Арабын Хаант Улсын Аж үйлдвэр, эрдэс баялгийн Дэд сайд Халид Аль-Мудайфер, Саудын Арабын “Мааден”, “Манара Минералс” компанитай хамтын ажиллагаа тогтоосон. Ойрх Дорнодоос гадна Канадын хайгуулч, олборлогчдын холбооны чуулган, Европын түүхий эдийн 7 хоног, Швейцарын Уул уурхайн институтийн бага хурал зэрэг олон улсын томоохон арга хэмжээнд тогтмол оролцож, уул уурхайн эхний шатанд үнэ цэн бий болгох, урт хугацааны хамтын ажиллагааны чиглэлд хөрөнгө оруулалтыг дэмжихэд анхаарч ажилладаг.

Астанагийн Олон улсын санхүүгийн төвийн талаар нэмж тодруулахгүй юу?

2018 онд Казахстаны нийслэл Астана хотод тус санхүүгийн төв албан ёсоор байгуулагдсан. Үндсэн зорилго нь Төв Азийн бүс нутагт санхүү, хөрөнгө оруулалтын орчныг олон улсын жишигт ойртуулах, бүс нутгийг дэлхийн хөрөнгийн зах зээлтэй холбох явдал юм. Тусгай эрх зүйн орчин нь хөрөнгө оруулагчдад эрх зүйн орчныг тодорхой байлгаж, маргаан шийдвэрлэх найдвартай механизмаар хангаж өгсөн байдаг. Сүүлийн жилүүдэд уламжлалт санхүүгийн үйлчилгээнээс гадна уул уурхай, эрчим хүч, дэд бүтэц, критикал минерал зэрэг эдийн засгийн бодит салбаруудын санхүүжилтэд чухал үүрэгтэй оролцож байна. Газар зүйн байршлын хувьд Европ, Орос, Хятад, Ойрхи Дорнодыг холбосон логистик, санхүүгийн уулзвар цэгт оршдог гэж хэлж болно.

“Жи Ви Эм Капитал” Ирээдүйн эрдэс форумтай анхнаас нь хамтран ажилласан уу?

Бид 2023-2025 онд Ирээдүйн эрдэс форумын Алтан ивээн тэтгэгчээр оролцсон. Өнгөрсөн жил тус форум критикал минералын чиглэлд дэлхийн хэмжээний хамгийн чухал хурлын нэг болж төлөвшсөн гэж бид харж байгаа. Манай сангийн хувьд форум нь зүгээр нэг хурал бус, харин нөөц баялагтай бүс нутгийн улсуудыг дэлхийн хөрөнгийн зах зээл, хөрөнгө оруулагчидтай холбогдох гүүр гэдэгт итгэдэг.

Та Ирээдүйн эрдэс форумын Төв Азийн дугуй ширээний уулзалтад оролцсон. Тус хэлэлцүүлгийн гол сэдэв юу байсан бэ?

Хэлэлцүүлгийн гол сэдэв Төв Азийн бүс нутаг дэлхийн критикал минералын ханган нийлүүлэлтийн сүлжээнд ямар үүрэг гүйцэтгэх боломжтой, “жуниор” уул уурхайн салбарт хөрөнгө оруулалт татахад тулгарч буй саад бэрхшээл, хил дамнасан хамтын ажиллагааг гүнзгийрүүлэх хэрэгцээ зэрэгт төвлөрсөн.

Ирээдүйн эрдэс форумд ирснээр компаниуд өргөжин тэлэх, түншлэл бий болгох хэр боломжтой вэ?

Үйл ажиллагаагаа тэлэх, түнштэй болох боломжтой гэж бодож байна. Ирээдүйн эрдэс форумд дэлхийн өнцөг булан бүрээс гол шийдвэр гаргагчид, хөрөнгө оруулагчид, бодлого боловсруулагчид болон уул уурхайн мэргэжилтнүүд ирдэг. Тиймээс дэлхийн уул уурхайн салбарын гол хүмүүстэй танилцах, түншүүдээ олох маш сайн платформ юм.

Казахстаны критикал минералын нөөц, боломжийг та хэрхэн тодорхойлох вэ?

Казахстан бол критикал минералаар хамгийн баян улсын нэг. Манай салбарын тайланд дурдсанаар Казахстаны нутаг дэвсгэрийн ердөө 60 хувь нь судлагдсан. Бидэнд судлагдаагүй үлдсэн 40 хувийн нөөц хэвээр байгаа нь жуниор уул уурхай, хайгуулын эрт үеийн төслүүдэд асар том боломжийг нээж өгдөг.

Одоогийн байдлаар Монголд хэрэгжих боломжтой төслүүдийг судалж, сонирхож байна уу?

Тийм ээ, Монгол гарцаагүй бидний анхаарлын төвд байгаа. Гэхдээ Монголын компани, түншүүдтэй албан ёсоор харилцахаас өмнө хөрөнгө оруулалтын орчны талаар бид цогц ойлголттой болох сонирхолтой байна.

Цаг гарган ярилцсанд баярлалаа.

Майнинг Инсайт сэтгүүл, Нэгдүгээр сар 2026 №01 (050)

Арга хэмжээний нээлтээр АҮЭБЯ-ны Төрийн нарийн бичгийн дарга Б.Дашпүрэв “Монгол Улсын Засгийн газраас аж үйлдвэр, эрдэс баялаг, эрчим хүчний салбарын хийж, хэрэгжүүлж байгаа ажил үйлчилгээнүүдийг иргэд, олон нийттэй танилцуулах, сурталчлах, шаардлагатай тохиолдолд газар дээр нь шийдвэр гаргах ийм ач ач холбогдолтой үйл ажиллагаа болж байна. Аж үйлдвэрийн эрдэс баялгийн салбар өнөөдөр Монгол Улсын төсвийн 28 хувийг, экспортын нийт орлогын 93 хувийг бүрдүүлдэг.

Энэ жилийн хувьд хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг сайжруулна. Ашигт малтмалын тухай хуулийн нэмэлт өөрчлөлтийн төслийг ирэх 7 хоногт УИХ-д өргөн барихаар бэлтгэж байна. Хайгуулын салбарыг өргөтгөнө.

Гэрээний үүргээ хариуцлагатайгаар биелүүлдэгт нь олгодог механизмыг бий болгоно. Хайгуул судалгааны, эрлийн суурь судалгааны ажлыг хувийн хөрөнгө оруулалтаар маш богино хугацаанд хийж үнэн зөв мэдээлэлтэй болж, үүн дээрээ суурилсан бодлогын ажлуудаа хийж хэрэгжүүлнэ. Дараагийн Оюутолгой, Эрдэнэт үйлдвэр бий болгох нөхцөл суурийг АМтХ-ийн нэмэлт өөрчлөлтөөр бий болгоно. Байгаль орчны нөхөн сэргээлт, хаалтыг сайжруулж, хариуцлагатай болгосны үндсэн дээр АМНАТ-ийг 10 хувь байгааг 20 хувь болгож, тухайн орон нутагт нь аюулгүй, найдвартай амьдралын чанарыг сайжруулахад чиглэсэн төсөл, хөтөлбөрт зориулж олгоно. Ингэснээр энэ салбарын эсэргүүцэл харьцангуй багасаж, аж ахуйн нэгжүүдтэйгээ ард иргэд ойлголцож зөвшилцөж, энэ салбарыг ойлгодог болсны үндсэн дээр гадна, дотоодын хөрөнгө оруулагчид тогтвортой үйл ажиллагаа явуулах суурь бий болно. АМНАТ-ийг олон улсын жишигт нийцүүлж бууруулна. Ингэснээр гацсан олон төслүүд үр өгөөж өгч, олон мянган хүний ажлын байраар хангах ач холбогдолтой. Чухал ашигт малтмалын жагсаалтыг гаргахад эрх зүйн үндсийг бий болгоно. Сүүлийн жилүүдэд эрэлт хэрэгцээг өдөөж байгаа цэвэр эрчим хүчний үйлдвэрлэлд шаардлагатай металлуудын чиглэлд анхаарал тавьж, тусгайлсан бодлогыг хэрэгжүүлнэ. Энэ чиглэлийн хайгуул судалгааны ажлыг эрчимжүүлнэ. Монгол Улсад үнэт металлын судалгаа, шинжилгээ хийдэг төв байгуулагдсан. Монгол Улсад газрын тос нь БХГ гэсэн ганцхан нөхцөл байдалтай хэрэгждэг. Ингэснээр хөрөнгө оруулалтыг хумих нөхцөл байдал яригдаж байгаа. Тиймээс тухайлсан төсөл болон тохирсон гэрээний үндсийг бий болгох нээлттэй зарчмыг бий болгоно. Улмаар хайгуул судалгааны ажил газрын тосны чиглэлээр сайжирч хөрөнгө оруулалт нэмэгдэнэ. Газрын тосны бүтээгдэхүүний тухай хуульд хариуцлагын, Монгол Улсын газрын тосны бүтээгдэхүүний аюулгүй нөөцийн, хувийн хэвшлийн нөөц бүрдүүлэлт гээд олон асуудлыг тодорхой болгоно. Хүнд үйлдвэрийн тухай хуулийг боловсронгуй болгож шинэчилнэ. Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн дагуу Ган боловсруулах үйлдвэрийн төслийн олон улсын стратегийн түншлэлийн хөрөнгө оруулагчийг нээлттэй байлгах бэлтгэл ажил нь хангагдсан. Үүний зэрэгцээ Алт цэвэршүүлэх үйлдвэрийг төр хувийн хэвшлийн түншлэлийн хуулийн дагуу маш богино хугацаанд хэрэгжүүлэхээр төрийн эдийн засгийн үзлийн анхан шатанд нь боловсруулалтын бэлтгэл ажил хийгдээд явж байна” гэдгийг мэдээллээ.

”Нээлттэй хаалганы өдөр”- т Аж үйлдвэрийн Эрдэс баялгийн яамнаас ТНБД Б.Дашпүрэв, ТЗУГ-ын дарга М. Алтансүх, Аж үйлдвэрийн бодлогын газрын дарга М.Мэндбаяр, Уул уурхайн бодлогын газрын дарга Г.Намчинсүрэн, Геологийн бодлогын газрын дарга Х.Санчигдорж нар оролцож байна. АМГТГ-аас дарга Л.Баярмандал, ТЗУГ-ын дарга Б.Түвшинжаргал, мөн Үндэсний геологийн албанаас ТЗУГ-ын дарга С.Шинэ Од, Геологийн судалгаа шинжилгээний төв ТӨҮГ-аас Захиргаа удирдлагын хэлтсийн дарга н.Түвшинбаяр, Цөмийн энергийн комиссын ажлын албаны дарга Манлайжав нар хүрэлцэн иржээ.

АҮЭБЯ болон Эрчим хүчний яамны харьяа байгууллагууд, салбарын ТӨК-уд, мөн хувийн хэвшлийн томоохон компаниуд өөрсдийн үйл ажиллагааг танилцуулж, иргэд, зочдод мэдээлэл өгч байна. Тухайлбал “Эрдэнэс Монгол” нэгдлийн 17 компани бүрэн бүрэлдэхүүнээрээ оролцож байгааг мэдээлсэн.

Арга хэмжээ 2026 оны дөрөвдүгээр сарын 9-11-нд буюу гурван өдөр үргэлжилнэ.

Тэрээр “Удаан хугацаанд яригдсан Ган үйлдвэрлэлийн цогцолбор байгуулах төслийн олон улсын нээлттэй сонгон шалгаруулалтыг зарлахаар Засгийн газар шийдвэрлэлээ. Дархан Уул аймагт байрлах энэхүү гангийн цогцолбор нь 800 гаруй сая ам.долларын хөрөнгө оруулалттай. Хамгийн багадаа сая тонн ган үйлдвэрлэх хүчин чадалтай. 2025 оны эцсийн байдлаар Монгол Улсын 1 сая тонн ган хэрэглэж байна. Энэ дүн 2030 он гэхэд 1.7 сая тонн болж өсөх тооцоолол байна. Иймд Монгол Улс дотоодынхоо хэрэгцээг хамгийн багадаа 60-70 хувь хангах хэмжээний хүчин чадалтай гангийн үйлдвэртэй болно” гэлээ.

Гангийн үйлдвэрийг барьж ашиглалтад оруулснаар барилгын материалын үндсэн түүхий эдийн үнийг эрс бууруулах, импортын хамаарлыг багасгах, 1700 орчим байнгын ажлын байр бий болгох аж холбогдолтойг онцолсон АҮЭБ-ийн сайд Г.Дамдинням “Олон улсын хөрөнгө оруулагч, сонирхогч этгээдүүдэд бид нээлттэй урилга зарыг энэхүү хэвлэлийн бага хурлаар танилцуулж байна. Гангийн цогцолборыг барих газартай холбоотой шийдвэрийг Засгийн газраас улсын тусгай хэрэгцээнд авах чиглэлийг Дархан Уул аймагт өгсөн. Удахгүй Дархан Уул аймгийн иргэдийн хурал хуралдаж, 650 га газрыг Дархан Уул аймгийн Орхон сумын нутаг дэвсгэрт гангийн цогцолборт зориулахаар шийдвэр гаргаад байна. Урьдчилсан тооцооллоор найман жилийн хугацаанд төслийнхөө хөрөнгө оруулалтыг нөхөх тооцоололтой. Аливаа улс хөгжье гэвэл гангийн үйлдвэрлэлээ дэмждэг. Ган үйлдвэрлэж байгаа улс аж үйлдвэрээ хөгжүүлж чаддаг гэсэн концепцийн хүрээнд энэ ажлыг хийж байна. Аж үйлдвэр эрдэс баялгийн салбар энэ Засгийн газрын үед томоохон төслүүдээ дүгнэсэн, хэрэгжүүлэх ажлыг хийх болно.

Дараагийн бидний анхаарч буй төсөл бол алт цэвэршүүлэх үйлдвэр. Удахгүй олон улсын сонгон шалгаруулалт хийж хөрөнгө оруулагчидтай хэлэлцээр хийхэд бэлэн болж байгааг дуулгая. Үүний өмнө зэс хайлуулах үйлдвэрийн сонгон шалгаруулалт эцсийн шатандаа ороод байна. Аж үйлдвэрийн томоохон төслүүд хөдөлсөн он жилүүд биднийг угтаж байгааг дуулгахад таатай байна" гэв.

“Эрдэнэт Үйлдвэр” ТӨҮГ-ын Ерөнхий геологич Д.Алтанхуяг Монголын геологи, хайгуул чуулганы хоёр дахь өдөр (2026.03.27) “Эрдэнэтийн овооны Оюут зэсийн ордын нарийвчилсан хайгуул (ажлын төрөл, үр дүн)” сэдвээр илтгэл тавьсан. Түүний илтгэлийн дараа Майнинг Инсайт сэтгүүл Эрдэнэтийн овооны Оюут зэсийн ордын эдийн засгийн үр ашгийн талаар тодрууллаа.

Та илтгэлдээ Оюут зэсийн ордын эдийн засгийн үр ашгийн тухай товчхон дурдлаа. Үүнийг дэлгэрэнгүй тайлбарлаж өгнө үү?

Бид Эрдэнэтийн овооны Оюут гэж ордыг нэрлэж байгаа. Яагаад гэвэл манай улс Оюут гэсэн объект олон байдаг. Эрдэнэтийн овооны Оюут ордын хайгуулын ажлыг 2023-2025 онд хийж үндсэндээ дууссан. Хайгуулын ажлыг хийснээр Эрдэнэтийн овоо ордыг бүлэг орд гэж нэрлэх боломж олдож байна. Учир нь байршил, газарзүйн хувьд тусдаа, Хөөврийн хөндийгөөр тусгаарлагдаж, урд талд Чингэлийн гол, хойд талдаа Эрдэнэтийн голоор 13-14 км цуварсан, хэд хэдэн объект байгаагаас хамгийн зүүн урд талд порфирын чиглэлтэй хүдэржилт агуулсныг Оюут гэж нэрлэсэн байна. Өмнө нь оросууд Зүүн өмнөд гэсэн байршлаар нэрлэж байсан. Яагаад гэвэл баруун хойд талд өнөөгийн уурхай явж байгаа болохоор чиглэлээр нь ингэж нэрлэдэг байсан.

Оюутын ордыг өнөөг хүртэл ашиглалтад оруулаагүй, бэлтгээгүй шалтгаан нь тодорхой. 1981-1989 онд хайгуулын үндсэн ажил явж, 1990 онд тайлан гарсан байдаг. Тухайн үед манай улсын нийгэм, эдийн засгийн шилжилт явагдаж, гадаад улс орнуудын геологичдын туслалцаа, хамтын ажиллагааны хүрээ өөрчлөгдөж байсан. Тэр үеийн салбарын яам, Шинжлэх ухаан, технологийн үндэсний зөвлөлийн хурлын протоколд туссанаар Эрдэнэт үйлдвэрийн захын агуулга 0.4 хувь, дундаж агуулга 0.8 хувиас дээш байсан. Тэрний хажууд Оюут нь эдийн засгийн хувьд үр ашиг багатай гэсэн утга бүхий протокол гарсан байдаг. 1990-ээд онд зэсийн үнэ ханш 2500 орчим ам.доллар, дээд тал нь 3000 ам.долларт хүрсэн. Гэтэл өнөөдөр энэ ордыг эдийн засгийн эргэлтэд оруулах, хайгуул хийх үндэслэл нь тодорхой, зэсийн үнэ 12-14 мянган ам.долларт хэлбэлзэж, цаашид ч нэмэгдэнэ гэсэн хандлагатай байна.

Энэ жил Эрдэнэт үйлдвэр гэлтгүй дэлхий нийтэд зэсийн үйлдвэрлэлийн дундаж агуулга 0.36 хувьтай байвал ашигтай гэж үзэж байна. Хэрэв 10,100 ам.доллар байвал 0.15 хувийн агуулгатай зэсийг ашиглах боломжтой гэсэн судалгаанууд гарч байна. Эндээс харахад Оюут ордын захын агуулга 0.20 хувь, багасаад 0.15 хувиар тооцсон ч дунджаар 0.30 хувьтай байна. Мөн исэлдсэн хоёр дахь сульфидын баяжилт газрын гадаргаас 100 м-т 0.40 хувьтай байх төлөв харагдаж байгаа. Тиймээс эхний шатанд үйлдвэрлэл эхлүүлэхэд бэлэн объект гэж Эрдэнэтийн овооны Оюутыг харж байна.

Энэ удаагийн Монголын геологи, хайгуул чуулга уулзалт, үзэсгэлэнг нээж АҮЭБ-ийн сайд Г.Дамдинням ирэх 7 хоногт АМтХ-ийн нэмэлт, өөрчлөлтийн төслийг Засгийн газарт хэлэлцэхээр болсон гэлээ. Энэхүү төсөлд зэсийн АМНАТ-ийг ярьж байгаа. Эрдэнэт үйлдвэр зэсийн 22 хувийн АМНАТ төлж байгаа нь зэсийн салбарт хөрөнгө оруулагч орж ирэхэд саад болдог. Оюут ордыг ашиглалтад оруулахад АМНАТ ямар байх вэ гэдэг нь чухал. АМтХ-ийн төсөлд зэсийн АМНАТ суурь нь таван хувь, үнийн өөрчлөлтөөс үүдэн тав хүртэлх хувиар буюу ихдээ 10 хувь болохоор байна. Өөрөөр хэлбэл 22 хувиас 10 хувь болж буурахаар байна. Оюут ордыг бид баяжмал үйлдвэрлэл гэхээс илүү шууд эцсийн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэл, нэмүү өртөг шингээвэл АМНАТ багасахаар байна. Иймээс бага агуулгатай хүдрийг ашиглалт руу шилжүүлэх боломж нээгдэнэ. Монгол орон даяар бага агуулгатай объектуудыг зоригтой судлах боломж бүрдэнэ. Дээр нь Эрдэнэтийн стратегийн ордын талбай болох Орхон, Сэлэнгийн бүсийг өөрсдөө судлах, яг ижилхэн структур дээр сууж байгаа Эрдэнэтэй ижилхэн ордыг нээх боломж байна.

Монголын геологи, хайгуул чуулган “Хариуцлагатай хайгуул” сэдвийн дор явагдаж байна. Та бүхэн Оюутын ордод хэрхэн хариуцлагатай хайгуул хийсэн бэ?

Монгол орны нутаг дэвсгэрт хайгуул явахгүй байгаа нэг шалтгаан бол хариуцлагатай хайгуул байдаг. Орон нутгийн иргэд, төрийн байгууллагаас тавьдаг нэг шаардлага нь байгаль орчин, нийгэм, засаглалтай холбоотой шаардлагууд юм. Бид шинэ орд эхлэхийн өмнө энэ газар ямар байсныг хангалттай хэмжээнд судлах хэрэгтэй гэж үзсэн. Энэ хүрээнд “Газар Дэлхий” ХХК-тай хамтарч жилийн дөрвөн улиралд Эрдэнэтийн үйлдвэр төдийгүй удахгүй байгуулагдах Эрдэнэт ҮТП орчим, Эрдэнэт хотод агаарын чанар, цас, хөрс, амьтан, ургамлын судалгаа хийсэн. Хайгуулын судалгаанаас гадна археологийн малтлага явуулж, олдсон олдворыг түүх, соёлын эргэлтэд оруулах, Эрдэнэт үйлдвэрийн музей рүү шилжүүлэхээр МУИС-ийн Нүүдэлчдийн археологийн хүрээлэнтэй хамтран ажиллаж байна.

Тодруулга өгсөнд баярлалаа.

Монгол Улсын 35 дахь Ерөнхий сайд Н.Учралын тэргүүлэх Засгийн газарт Монгол Улсын Засгийн газрын гишүүн, АҮЭБ-ийн сайд Г.Дамдинням улиран ажиллахаар томилогдож, Засгийн газрын гишүүний тангараг өргөж, захирамжаа (2026.04.04) гардан авсан байна.

Эх сурвалж: АҮЭБЯ

Монголын геологи, хайгуул чуулганы хоёр дахь өдөр (2026.03.27) "Голден Каротаж" ХХК-ийн Гүйцэтгэх захирал У.Азжаргал "Нүүрсний хайгуул, олборлолт болон зах зээлийн ирээдүйн төлөв байдал" сэдвээр илтгэл тавьсан. Тус илтгэлийн онцлох хэсгээс хүргэж байна.

Дэлхийн нүүрсний хэрэглээ 2025 онд оргил цэгт хүрсэн бөгөөд 2030 он хүртэл аажим буурах төлөвтэй байна. 2025 онд 8.8 тэрбум тонн нүүрсний хэрэглээ олон улсад үүссэн бол 2027 онд 8.7 тэрбум тонн, 2030 онд 8.5 тэрбум тонн буюу 3 хувиар буурах таамгийг Олон улсын эрчим хүчний агентлагаас гаргасан байна. Тухайлбал:

Хятад 181 сая тонн,
Европын холбоо 153 сая тонн,
АНУ 106 сая тонноор тус тус буурахаар байна. Харин Энэтхэг 225 сая тонн, Зүүн Өмнөд Ази 127 сая тонноор тус тус өсөх хандлагатай байна.

Өнгөрсөн 10 жилийн хугацаанд нүүрсний олборлолт Хойд Америк, Европын Холбоонд 645 сая тонноор буюу 41 хувиар буурсан. Харин Ази Номхон Далайн улс орнууд 1.8 тэрбум тонноор буюу 33.9 хувиар өссөн байна.

Хятадын нүүрсний нийлүүлэлт харьцангуй тогтвортой байна. Өнгөрсөн онд коксжих нүүрсний дотоодын нийлүүлэлт 6.5 сая тонноор нэмэгдэж, импорт 3.7 сая тонноор буурсан. 2023 оноос хойш коксжих нүүрсний импорт өсөлттэй хэвээр байна. Улмаар коксжих нүүрсний дотоодын олборлолтыг хянах, импортыг хязгаарлах замаар нийлүүлэлтийг жил бүр дунджаар 2 хувь, таван жилийн хугацаанд 10 хувиар бууруулах таамагтай байна.

Өнгөрсөн гурван жил Хятадад коксжих нүүрсний хэрэглээ харьцангуй тогтвортой байна. 2025 онд коксжих нүүрсний хэрэглээ 599.1 сая тонн болж өмнөх оноос 1.9 хувиар өссөн. XV таван жилийн төлөвлөгөөнд хүнд үйлдвэрийн төвлөрлөөс өндөр технологийн болон инновацад суурилсан нэмүү өртөг шингэсэн үйлдвэрлэлд шилжиж, эдийн засгийн өсөлтийг хадгалах бодлогыг тусгасан. Үүнд тулгуурлаж үзвэл коксжих нүүрсний хэрэглээ ирэх таван жилд аажим буурах буюу жилд дунджаар 2.5 хувиар, таван жилд 13 хувиар буурах төлөвтэй байна.

2025 онд Хятадын нүүрсний импорт 490.5 сая тонн болж өмнөх оноос 9.6 хувиар буурсан. Тус улсын нийт нүүрсний импортын 43.1 хувийг Индонез Улс, 18.1 хувийг ОХУ, 18.1 хувийг Монгол Улс, 15.8 хувийг Австрали Улс, 4.8 хувийг АНУ, Канад болон бусад улс бүрдүүлсэн байна.

Өнгөрсөн онд манай улсаас импортлох нүүрсний хэмжээ 7.3 хувиар өсөж, Индонез, ОХУ, Австралийнх буурсан. Индонезийн нийлүүлэлт буурсан нь нүүрсний экспортод татвар авч эхэлсэн, Австралийн олборлолтын өртөг сүүлийн жилүүдэд нэмэгдсэнтэй холбоотой байна.

Манай улс 2025 онд экспортолсон 90 сая тонн нүүрсний 28.8 сая тонныг "Эрдэнэс Тавантолгой" ХК, 15 сая тонныг "Монголын Алт МАК" ХХК, мөн "Эс Жи Эс" ХХК, "Өсөх Зоос" ХХК, "Тавантолгой" ХК болон бусад компаниуд бүрдүүлсэн байна.